11 maart 2015 Project: Werkman Rubriek: BoekenArtikelen

'Drukkers eren voorbeeld', aldus Dagblad van het Noorden

Vijftig drukkers lieten zich in Grafisch Centrum Groningen inspireren door het werk van Hendrik Nicolaas Werkman. Er verscheen een boek, 'Maar het belangrijkste is het proces', zeggen de drijvende krachten achter het project.

Over een maand opent in het Groninger Museum een grote tentoonstelling ter nagedachtenis aan Hendrik Nicolaas Werkman (1882 – 1945). Vooruitlopend nodigden het Grafisch Centrum Groningen en de Typografentafel vijftig margedrukkers uit om druksels voor een boek te maken. De opdracht: ontwerp op basis van een tekst van de Groninger drukker-kunstenaar een katern van vier pagina’s.

Terwijl het boek nog in de maak is – oplage slechts zeventig exemplaren – nemen initiatiefnemers Elze ter Harkel, Piet Niemeijer en Hans Horn in voornoemd Grafisch Centrum alvast de inzendingen door. Dat gebeurt met gepaste trots. Margedrukkers laten zich voorstaan op aandacht voor detail, op liefde voor traditie en een uitgesproken voorkeur voor ambachtelijke techniek.

'Werkman heeft verschrikkelijk veel teksten geproduceerd. Brieven, pamfletten, voor affiches. Boeken vol', vertelt Niemeijer die zelf geïnspireerd raakte door een brief van Werkman aan August Henkels in 1944: "Onlangs vroeg iemand mij: hoe kun je zoo werken in de oorlogstijd. Dan weet ik niet wat ik moet antwoorden en dan vraag ik mij af: is het dan zoo egoïstisch om in die geest werkzaam te zijn".
Niemeijer drukte de tekst in een blokvorm naast het bekende getekende karikaturale zelfportret van Werkman.'Ik wilde niet zelf iets gaan knoeien. Ik wilde van het bestaande materiaal gebruikmaken. Ik heb me geen moment geïmponeerd gevoeld door wat Werkman allemaal gemaakt heeft. Ik heb mij laten inspireren door de omstandigheden waaronder hij zijn werk deed'.

'Het is opvallend hoe weinig drukkers voor dit project de vormtaal van Werkman hebben gekopieerd', vertelt Ten Horn die als coördinator voor Werkman Teksten optrad. 'De drukwerken hebben door de ongebruikelijke toepassing van typografisch materiaal natuurlijk wel de sfeer van Werkman. Werkman experimenteerde. En waar geëxperimenteerd wordt, moeten conventies wijken'.

Ter Harkel is met een druksel vertegenwoordigd waarvoor hij eerst naar de Pelsterstraat in Groningen wandelde. Hij kopieerde een gevelsteen op een plek waar Werkman ooit een drukkerij bestierde:'’s Morgens vroeg op de knieën op straat. Een stuk papier over die steen en dan wrijven tot er een afdruk tevoorschijn kwam'. Een speelse manier van werken. Ter Harkel: 'Drukkers in de marge drukken voor het plezier. Wij hoeven ons nergens iets van aan te trekken. We zijn eigen baas en daardoor volledig vrij. Dat daagt uit om materiaal anders te gebruiken dan de conventies voorschrijven. Die speelse houding kom je ook voortdurend in het werk van Werkman tegen'.

Een eerbetoon noemen Ter Harkel, Niemeijer en Ten Horn hun project. 'We willen als drukkers laten zien dat hij veel voor de typografie heeft betekend. Met ons monumentje grijpen we terug op teksten waar blijkbaar nog steeds iets van blijvende waarde uit spreekt. Daarmee maak je iets uit die tijd, de jaren dertig en veertig, weer grijpbaar'.

In mei is de eindpresentatie van Werkman Teksten. Ter Harkel, Niemeijer en Ten Horn voorspellen een optocht van drukkers. 'We starten hier in het Grafisch Centrum, daarna lopen we naar de Oosterbrug die speciaal voor ons wordt geopend zodat de letters van Werkman te zien zullen zijn. Dan lopen we langs de Werkman-boom van Armando aan de Radesingel naar het Groninger Museum'.

Joep van Ruiten
Bron: Dagblad van het Noorden, 6 maart 2015, pag. 10

Hans Horn
Hans Horn is coördinator van het Grafisch Centrum Groningen en van het boek 'Zie de drukkersrollen rollen'.


Wilt u reageren?

U moet geregistreerd en ingelogd zijn om te kunnen reageren.

logo.pngpresenteert


Werkmanproject

2015
Werkmanproject
Vrijheid van Geest 

Projectinformatie

Project volgen


Relevante links

Werkman

Groninger Museum
Werkmanarchief
Werkman 2015
GR-ID
Drachten Dr888
Galerie Werfkade 16
Grafisch Centrum Groningen
De Typografentafel

Grafiek & Drukwerk

Museum Meermanno
Masereel Centrum
Drukwerk in de Marge


Redactie

Saskia Monshouwer - hoofdredactie
Mieke Mens - beeldredactie
Joyce Gabeler